Duutsland

Bundesrepublik Deutschland
Vlagge Waepen
Baosisgegevens
Officiële landstaele:	Duuts
Oôdstad:	Berlijn
Regeriengsvurm:	Federaole rippebliek
Staetsoôd:	Frank-Walter Steinmeier (bonspresident)
Regeriengsleider:	Friedrich Merz (bonskanselier)
Oppervlakte:	357.592 km² (1,27% waeter)
Inweuners:	83.577.000 (2024) (234 inw. / km²)
Aore gegevens
Volkslied:	Deutschlandlied
Munte:	euro (EUR)
UTC:	UTC+1 (zeumertied: jaet)
Nationaole feêstdag:	3 oktober (Eêneidsdag)
Web | Code | Tel.	.de | DEU | +49

Dom van Trier

Het kasteêl Neuschwanstein in leege mist

De Elbphilharmonie in Hamburg

Val van de Berliense mure in november 1989

Duutsland (Duuts: Deutschland), officieel Bonsrippebliek Duutsland (Duuts: Bundesrepublik Deutschland), is 'n land in Midden-Europa. Den 'oôdstad is Berlijn. 't Land hrens op volhorde van noôrd ni west an de volhende zeê'n en lan'n: den Oôstzeê, Noôrdzeê, Denemarken, Poôl'n, Tsjehhië, Oesteriek, Zwitserland, Frankriek, Luxemburg, Belhië en Nederland.

Duutsland ei mie zen 83,6 meljoen inweuners (2024) nae Rusland de groôtste bevolkinge van alle Europese lan'n. 't Is een belangriek lid van de Europeêse Unie en de economische, politieke en militaire organisaoties in Europa.

Geografie

Duutsland lig in Centraol-Europa, hrens an de bovenhenoemde lan'n en wor verdeêld in de Duutse vlakt'n in 't noôrn, 't oôgland in 't midd'n en de uutèn'n van de Alpen in 't zuden. Een hroôt deêl, 2/3, besti uut bossen, wivan vee nildbossen.

Noôrd-Duutsland wor ekenmerkt deur een vlak lanschap, evenas in 't iets noôrdelijker helehen Denemarken. Deur de vlakt'n stroômen rivier'n as de Wezer, den Elbe en den Oder, en der vin vee landbouw plekke. Der wor onder are terwe, petaoten en herst verbouwd en in Sleêswiek-'Olstein wor an veeteêlt edaene. In dit hebied lihhen hroôte steeën as den oôdstad Berlijn, Hamburg en Breem'n.

Midd'n-Duutsland wor ekenmerkt deur 't oôgland. In dit hebied lihhen onder are de Rijnvallei en 't Thüriengse bos. Langs de Rijn zien vee wienhaern en kasteeln te vin'n en ok lihhen der industriehebieden as 't Ruhrhebied in de buurte. Ok langs de Moezel, ok in dit hebied, zien vee wienhaern te vin'n. Hroôte steeën in Midd'n-Duutsland zien Dresden, Leipzig, Keulen, Düsseldorf en Essen.

Zuud-Duutsland wor ekenmerkt deur zen oôhe berhen, mistal bebost bie nildboômen. Voebeêl'n zien 't Zwarte Woud en 't Bohemerwoud. 't Oôgste punt (2963 m) is de Zugspitze in de Beierse Alpen. Hroôte steeën in Zuud-Duutsland zien onder are München, Frankfurt am Main en Stuttgart.

Geschiedenisse

Duutsland wier pas in 1870 opniev een eeneid. In d'ooge middeleeuwe wastet et hrootste land van Europa, ma laeter viel et elegaer uut mekaer in wè meer dan onderd lantjes. Tussen 1870 en 1914 groeiende Duutsland uut tot de een nae grooste industriestaet van Europa en van de waereld, nae Iengeland. Dat gaf noga wa conflicten mee de Iengelse, mae ok mie de Franse. Toe in 1914 de Eerste Wereldoorlog uutbrak kwam Duutsland recht tegenover deze groôtmach'n (mie Rusland d'rbie) te stoôn, saeme mie Oôstenriek-Honharije. Duutsland voerde een tweêfrontenoorlog. Vier jaer lang durende deze oorlog weerbie naebie nehen meljoen man omkwamme. Duutsland wier een vernederende vrede opgeleid en vee historici dienke dat dit de opmaet gaf toet de Twidde Wereldoorlog. In 1933 kwam Adolf Hitler an de macht. Duutsland begon in 1939 een oorlog tegen Iengeland en Frankriek en vanaf 1941 ok tehen Rusland en de VS. In 1945 wier het land eindelijk verslogen. Verbijsterd nam de weareld kennis van de Holocaust weerbie zo'n zes meljoen Joôden systematisch bin vermoôrd, vooral in Oôst-Europa. Het land wier verdeeld in vier bezettingszones, naemelijk een Britse, Franse, Amerikaanse en Russische Zone. De Russische zone wier een apart land, de Duutse Democraotische Rippebliek (DDR). Duutsland wier zodoewnde verdeêld in een communistisch Oôst-Duutsland en een kapitalistisch West-Duutsland. Ok Berlijn was in vieren gedeeld, mar deze stad lag midden in het Russische deel, zoôdat een deel van Berlijn (dat bie West-Duutsland kwam) as een eiland in Oôst-Duutsland kwam te liggene. Vee burhers vluchttende van Oôst nae West en dat nam zoô groôte antallen an, da in 1961 een mure gebouwd wier deu de Oôst-Duutsers tussen Oôst en West Berlijn. Deze mure wier symbool van de Kouwe Oôrlog tussen de NAVO en het Warchaupact. In 1989 kwam 'ieran een ende toe de burhers van de communistische lan'n in Oost-Europa in opstand kwamme. De Sovjets onger leiding van Gorbatsjov kwamme in tehenstelling toet 1956 en 1968 niet in actie. In 1991 wiere de tweê lan'n weer bie mekaore gevoegd onger leiding van bondskanselier Kohl. Vee wier geïnvesteerd in de voormaelihe deelstaeten van de DDR, mae twintig jaer laeter was de werkloosheid nog aoltied 'oôger as in 't wes'n. Frankriek ging akkoord mie de 'erenigieng op voorwaerde dat Duutsland de euro zou invoere. Dit gebeurde dan ok, in 2002.

Politiek

Duutsland is een democraotische parlementaire bondsstaet. 't Land ei sins 23 meie 1949 een hrondwet, die a deur een meêder'eid van twiderde deur de bonsdag en bondsraed 'ewiezigd kan worn. Sommihe aspect'n kunn'n nie 'ewiezigd worn.

Binn'n Duutsland hel actief en passief kiesrecht vanof 18 jaer en der is spraeke van een twikaemersysteem, helieke as in Nederland. De bonsdag ei op z'n minst 598 leeën, en wor iedere vier jaer verkozen. Der hel een kiesdrempel van vuuf percent. De bondsraed ei 69 leeën, die an de deêlstaetreheriengen vertehenwoôrdihen. Iedere deêlstaet ei ok een eihen hrondwet en deelstaetparlement, dat a om de vier jaer wor verkozen.

De bonspresident, 't staetsoôd, wor voe vuuf jaer deur de bonsverhaoderienge verkozen en kan 1 keêr worn herverkozen. De bonskanselier is 't oôd van de reherieng en wor verkozen deur de bonsdag.

Bonspresidenten

Bonsrippebliek Duutsland
President	Tied	Jaer	Partie	Opmerkienge
Theodor Heuss	1949 - 1959	10	FDP	West-Duutsland
Heinrich Lübke	1959 - 1969	10	CDU	West-Duutsland
Gustav Heinemann	1969 - 1974	5	SPD	West-Duutsland
Walter Scheel	1974 - 1979	5	FDP	West-Duutsland
Karl Carstens	1979 - 1984	5	CDU	West-Duutsland
Richard von Weizsäcker	1984 - 1994	10	CDU	(West-)Duutsland
Roman Herzog	1994 - 1999	5	CDU	Duutsland
Johannes Rau	1999 - 2004	5	SPD	Duutsland
Horst Köhler	2004 - 2010	6	CDU	Duutsland
Christian Wulff	2010 - 2012	2	CDU	Duutsland
Joachim Gauck	2012 - 2017	5	partieloôs	Duutsland
Frank-Walter Steinmeier	2017 - noe	8	SPD	Duutsland

Bonskanseliers

Bonsrippebliek Duutsland
Kanselier	Tied	Jaer	Partie	Opmerkienge
Konrad Adenauer	1949 - 1963	14	CDU	West-Duutsland
Ludwig Erhard	1963 - 1966	3	CDU	West-Duutsland
Kurt Georg Kiesinger	1966 - 1969	3	CDU	West-Duutsland
Willy Brandt	1969 - 1974	5	SPD	West-Duutsland
Helmut Schmidt	1974 - 1982	8	SPD	West-Duutsland
Helmut Kohl	1982 - 1998	16	CDU	(West-)Duutsland
Gerhard Schröder	1998 - 2005	7	SPD	Duutsland
Angela Merkel	2005 - 2021	16	CDU	Duutsland
Olaf Scholz	2021 - 2025	4	SPD	Duutsland
Friedrich Merz	2025 - noe		CDU	Duutsland

Kabinet'n

x = regeriengspartie

b = regeriengspartie mie bonskanselier

Bonsrippebliek Duutsland
Kabinet	Tied	Partieën					Opmerkienge
		CDU/CSU	FDP	Grüne	SPD	overige
Kabinet-Adenauer I	1949 - 1953	b	x			DP	West-Duutsland
Kabinet-Adenauer II	1953 - 1957	b	x			DP, GB/BHE	West-Duutsland
Kabinet-Adenauer III	1957 - 1961	b				DP	West-Duutsland
Kabinet-Adenauer IV	1961 - 1963	b	x				West-Duutsland
Kabinet-Erhard I	1963 - 1965	b	x				West-Duutsland
Kabinet-Erhard II	1965 - 1966	b	x				West-Duutsland
Kabinet-Kiesinger	1966 - 1969	b			x		West-Duutsland
Kabinet-Brandt I	1969 - 1972		x		b		West-Duutsland
Kabinet-Brandt II	1972 - 1974		x		b		West-Duutsland
Kabinet-Schmidt I	1974 - 1976		x		b		West-Duutsland
Kabinet-Schmidt II	1976 - 1980		x		b		West-Duutsland
Kabinet-Schmidt III	1980 - 1982		x		b		West-Duutsland
Kabinet-Kohl I	1982 - 1983	b	x				West-Duutsland
Kabinet-Kohl II	1983 - 1987	b	x				West-Duutsland
Kabinet-Kohl III	1987 - 1991	b	x				West-Duutsland
Kabinet-Kohl IV	1991 - 1994	b	x				Duutsland
Kabinet-Kohl V	1994 - 1998	b	x				Duutsland
Kabinet-Schröder I	1998 - 2002			x	b		Duutsland
Kabinet-Schröder II	2002 - 2005			x	b		Duutsland
Kabinet-Merkel I	2005 - 2009	b			x		Duutsland
Kabinet-Merkel II	2009 - 2013	b	x				Duutsland
Kabinet-Merkel III	2013 - 2018	b			x		Duutsland
Kabinet-Merkel IV	2018 - 2021	b			x		Duutsland
Kabinet-Scholz	2021 - 2025		x	x	b		Duutsland
Kabinet-Merz	2025 - noe	b			x		Duutsland

DP = Deutsche Partei

GB/BHE = Gesamtdeutscher Block / Bund der Heimatvertriebenen und Entrechteten

Bonsdag

Oliefkleur is coalitie

Bonsrippebliek Duutsland
Partie	Bonsdag
	2025	2021	2017	2013	2009	2005	2002	1998	1994	1990
AfD	152	83	94
CDU	164	152	200	255	194	180	190	198	244	268
CSU	44	45	46	56	45	46	58	47	50	51
FDP		91	80		93	61	47	43	47	79
Grüne	85	118	67	63	68	51	55	47	49	8
Linke ¹	64	39	69	64	76	54	2	36	30	17
SPD	120	206	153	193	146	222	251	298	252	239
SSW	1	1
Totael	630	735	709	631	622	614	603	669	672	662
Coalitie	328	415	399	504	332	448	306	345	341	398
Kabinet	Merz	Scholz	Merkel IV	Merkel III	Merkel II	Merkel I	Schröder II	Schröder I	Kohl V	Kohl IV

¹ 1990-2005: PDS

Defensie

Duutsland beschik over een paer verschill'nde takk'n van defensie, naemelijk de landmacht, de marine, de luchmacht, de kustwacht, de hrenspelisie en een medisch korps. In 2001 waeren der 20.851.022 mann'n in de leeftied van 15 toet 49 jaer beschikbaer voe in heval van oôrlog, wivan der 17.760.412 heschikt waeren voe militaire dienst. Ieder jaer bereikn onheveêr 480.000 mann'n de leeftied om in militaire dienst te treeën. 1,5% van 't BNP wor uuteheven an defensie.

Duutsland internationaol

Duutsland is onder aore lid van de Europeêse Unie en de NAVO.

Economie

Duutsland is eên van de mist ontwikkelde lan'n ter waereld en ei ok eên van de sterkste economieën op aerde, mè onder are werkeloôs'eid is een hroôt probleem. Deur verhriezieng worn de lassen van werk ènde mensen hrotter en de sociaole zeker'eid wor kleinder. Een aor probleem is ok nog de minder loôpende economie van Oôst-Duutsland, nog een overbluufsel van voe den oôrlog.

Bestierlijke indeêlienge

Duutsland wor inedeêld in 16 deêlstaeten (Duuts: Bundesländer), naemelijk:

Deêlstaet Zeêuws Oôdstad Inweuners (2024) Oppervlak (km²) Dicht'eid (inw./km²) Baden-Württemberg Baden-Württemberg Stuttgart 11.246.000 35.700 315 Bayern Beieren München 13.249.000 70.500 188 Berlin Berlijn Berlijn 3.685.000 900 4136 Brandenburg Brannburg Potsdam 2.557.000 29.700 86 Bremen Breem'n Bremen 705.000 400 1678 Hamburg Hamburg Hamburg 1.863.000 800 2467 Hessen Hessen Wiesbaden 6.281.000 21.100 297 Mecklenburg-Vorpommern Mecklenburg-Voepommern Schwerin 1.574.000 23.300 68 Niedersachsen Nedersaksen Hannover 8.004.000 47.700 168 Nordrhein-Westfalen Noôrdrien-Westfaolen Düsseldorf 18.034.000 34.100 529 Rheinland-Pfalz Rienland-Palts Mainz 4.130.000 19.900 208 Saarland Saorland Saarbrücken 1.012.000 2.600 394 Sachsen Saksen Dresden 4.042.000 18.500 219 Sachsen-Anhalt Saksen-Analt Magdeburg 2.136.000 20.600 104 Schleswig-Holstein Sleêswiek-'Olstein Kiel 2.960.000 15.800 187 Thüringen Thüriengen Erfurt 2.100.000 16.200 130 Totael 83.577.000 357.600 234

Demohrafie

In 2024 teln Duutsland 83,6 meljoen inweuners. 67,5% van de bevolkieng is aneslootn bie een relihieuze hemeênschap. Van deze mensen is 31,2% roôms-katteliek en bieni 31% is protestans. De roôms-katteliek'n bevin'n der eihen vurral in 't zuden en wessen, de protestant'n in 't noôrn. Ok weun'n der 3,3 meljoen moslims en 200.000 joôden. Meêr dan 50% van de voormaelihe Oôst-Duutse bevolkieng ang hin relihie an.

Onder de Duutse bevolkieng bevin'n zen eihen hroôte hroep'n allochtoon'n, wironder vee hastarbeiers uut de jaeren '70 uut Joehoslavië, Hriek'nland en Turkije en are, wivandaen de 3,3 meljoen moslims. In totaol bevin'n zen eihen in Duutsland 7 meljoen allochtoon'n.

Taele

Bieni iedereên in Duutsland spreek Duuts. Der zien ienkele etnische minder'eden as Deen'n, Friezen en siheuners die an der eihen taele praoten.

Lienks nae buten

• Landenweb
• Britannica
• World Factbook
• City Population
• AlleCijfers
• Klimaatinfo
• World Meteo. Org.
• Europese Unie
• Duitsland Instituut
• Historiek
• Fact File