België

Uut Wikipedia
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
België

Flag of Belgium.svg
Vlagge van België

Great Coat of Arms of Belgium.svg
Waepen van België

Locator map of Belgium.svg

Baosisgegevens
Officiële landstaele: Nederlands, Frans en Duuts
Oôdstad: Brussel
Regeriengsvurm: Federaol-parlementaire constitutionele monarchie
Staetsoôd: Filip van Belhië
Regeriengsleider: Alexander De Croo
Religie: Chrissendom 56%
(roôms-kath. 52,2%
protestantisme 2,5%
oôsters-orth. 1,3%)
islam 7%
jood'ndom 0,35% [1]
Oppervlakte: 30.689 [2] km²
(0,64 [3]% waeter)
Inweuners: 11.584.000 (2022) [4]
(377 inw. / km²)
Aore gegevens
Volkslied: Brabançonne
Munte: euro (EUR)
UTC: UTC+1
(zeumertied: jaet)
Nationaole feêstdag: 21 juli
Web | Code | Tel. .be | BEL | +32
Kaerte

België of Belhië (Nederlands: België, Frans: Belgique, Duuts: Belgien), officieel ’t Konienkriek België, is 'n West-Europees land begrensd deu de Noôrdzeê in ’t westen, Nederland in ’t noôrden en noôrdoôsten, Duutsland in ’t oôsten, Luxemburg in ’t zuudoôsten en Frankriek in ’t zujen.

België ei bienae 11,6 meljoen inweuners op 'n totael oppervlak van bienae 30,7 duuzend km² waervan bienae 0,2 duuzend km² waeter. 't Land bestaet uut twee 'elften, 't noorden 'eêt Vlaonderen waer Nederlands wor geklapt, 't zuuden 'eêt Wallonië waer Frans (en in 't uuterste oôsten Duuts) wor geklapt. Vlaonderen is kleiner as Wallonië maer ei meer inweuners. 'Oôdstad Brussel leit in 't midden van 't land en vormt as 't Brussels Hewest mie omliggende gemeênten 'n eige rehio.

Heschiedenisse[bewerk | brontekst bewerken]

De oôrsproenkelijke bevolkienge van Belhië bestoeng uut ienkele Keltische stamm'n. Deze wiern in de Romeinse tied binn'n 't hebied tussen de Noôrdzeê, de Rien, de Seine en de Marne ok aneduud as Belgae. 't Hebied maekn toen deêl uut van 't Romeinse Riek.

In de middeleêuwen wier 't 'udihe Belhië verdeêld onder Frankriek en 't Duutse Riek, wibie a de Schelde de hrens was. In de 15e eêuwe wier 't et 't bezit van de Habsburhers en op 't ènde van de 18e eêuwe kwam't in an'n van de Franse. In 1830 von de Belhische Rivvolutie plekke en wier Belhië 'n onafankelijke constitusjonele monarhie.

In den Eêste Waereldoôrlog wier Belhië bieni aelemille bezet deur Duutsland, behalve 't hebied achter de Iesder bleef in Belhische an'n. In de Twidde Waereldoôrlog haf 't Belhische leher nae achttien daehen de stried op en capituleern, winae a 't aele land wier bezet. In september '44 wier 't deur de heallieern bevried.

In 1960 reakende Belhië z'n voormalihe kolonie Kongo kwiet. De laetere jaeren was 't land vaek vreed verdeeld deu de taelstried.

Natuur[bewerk | brontekst bewerken]

Belhië ei, ondanks da 't 'n klein land is en 'n hroôte bevolkiengsdichteid ei, vee bos, onheveer 20%.[3] Eên van de onherepste Belhische stikk'n natuur, binne d' Ardenn'n in 't zuudoôst'n mie 'n 'oôgte toet bienae 700 meter. Dit kom ok deur de laehe bevolkiengsdichteid in dit hebied. In Wallonië is 'n derde van 't oppervlak bebost.

Een belangriek Belhisch natuurhebied is de Oôhe Veen'n in de Oôstkantons. Deur de vele neerslag en de lange winters vi'j ier zelzaeme plantesoôrten die a'j in de rest van Belhië nie vin.

Bestierlijke indeêlienge[bewerk | brontekst bewerken]

Belhië is sins 1993 'n bondsstaet en is federaol verdeêld in drie gewesten: 't Vlaoms Hewest (Vlaonderen 'enoemd), 't Waols Hewest (Wallonië 'enoemd) en 't Brussels (Oôdstedelijk) Hewest. Ok binne d'r drie taelgemeênschappen: de Vlaemse Gemeênschap (Nederlandstaeleg), de Franse Gemeênschap en de Duutstaelege Gemeênschap. Verder is Belhië onderverdeêld in 10 provincies, 43 arrondissement'n en 581 gemeênten.

Provincie / hewest Inweuners
(2022) [4]
% Oppervlakte [2] % Dichteid Oôdstad Arr. Gem.
Antwerpen Vlaoms 1.887.000 16% 2.876 9% 656 Antwerpen 3 69
Limburg Vlaoms 886.000 8% 2.427 8% 365 Hasselt 3 42
Oôst-Vlaonderen Vlaoms 1.544.000 13% 3.007 10% 513 Gent 6 60
Vlaoms-Braebant Vlaoms 1.173.000 10% 2.118 7% 554 Leuven 2 65
West-Vlaonderen Vlaoms 1.209.000 10% 3.197 10% 378 Brugge 8 64
Enegouwe Waols 1.351.000 12% 3.813 12% 354 Bergen 7 69
Luuk Waols 1.111.000 10% 3.857 13% 288 Luuk 4 84
Luxemburg Waols 291.000 3% 4.459 15% 65 Aerlen 5 44
Naemen Waols 499.000 4% 3.675 12% 136 Naemen 3 38
Waols-Braebant Waols 410.000 4% 1.097 4% 374 Waver 1 27
Totael Vlaoms Hewest 6.699.000 58% 13.626 44% 492 Brussel 22 300
Totael Waols Hewest 3.662.000 32% 16.901 55% 217 Naemen 20 262
Totael provincies 10.361.000 89% 30.527 99,5% 339 42 562
Brussels Oôdstedelijk Hewest 1.223.000 11% 162 0,5% 7.549 Brussel 1 19
Totael Belhië 11.584.000 100% 30.689 100% 377 Brussel 43 581

Demohrafie[bewerk | brontekst bewerken]

Taelen

De Belhische bevolkienge besti uut drie hemienschapp'n: de Vlaomiengen, de Waolen en de Brusselaers. De eêste hroep is Nederlands spreek'nd en vurm de hroste hroep, de twidden spreek Frans en is de twidden. De Brusselaers zien een krusieng iertussen vanwehe de twideêlieng in 't oôdstedelijk hewest. Vadder is der 'n kleine hroep Duutstaelihen an de hrens mie Duutsland. Onheveer 'n derde van de bevolkieng is butenlands (afkomst of nationaliteit).[5]

De hroei van de Belhische bevolkienge neem of. Dit is ok te ziene in aore lan'n binn'n Europa en dus hin vreemd verschiensel. De vruchbaereid van de Belhische vrouwen lig in 2017 op 1,64 huus hemiddeld [6] wat a du op 'n verouwernde bevolkieng: in 2022 is ruum 19% van de bevolkieng ouwer dan 65.[4] De levensverwachtieng voe de bevolkienge in 2021 is 82, voe venters 79 en die voe vrouwen 84.[7]

Bevolkiengsontwikkelieng[bewerk | brontekst bewerken]

Bevolkieng (× 1.000) [4]
Hewest 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022
Brussels Hewest 1.139 1.155 1.163 1.175 1.188 1.192 1.199 1.209 1.218 1.220 1.223
Vlaonderen 6.351 6.382 6.411 6.444 6.478 6.516 6.553 6.589 6.629 6.653 6.699
Wallonië 3.546 3.563 3.576 3.590 3.602 3.614 3.624 3.634 3.645 3.648 3.662
Totael Belhië 11.036 11.100 11.151 11.209 11.268 11.322 11.376 11.431 11.493 11.521 11.584
Bevolkiengsdichteid
Wieziging bevolkieng (× 1.000)
Hewest 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022
Brussels Hewest 16 8 12 13 4 7 10 9 2 3
opgeteld 16 24 36 49 53 60 70 79 81 84
Vlaonderen 31 29 33 34 38 37 36 40 24 46
opgeteld 31 60 93 127 165 202 238 278 302 348
Wallonië 17 13 14 12 12 10 10 11 3 14
opgeteld 17 30 44 56 68 78 88 99 102 116
Totael Belhië 64 51 58 59 54 54 55 62 28 63
opgeteld 64 115 173 232 286 340 395 457 485 548

Plaetjes[bewerk | brontekst bewerken]

Politiek[bewerk | brontekst bewerken]

Kaemer van Volksvertegenwoordigers[bewerk | brontekst bewerken]

Verkiezinge van de federaole Kaemer van Volksvertegenwoordigers:[8][9]

Partij F/N 2019 2014 2010 2007 2003 1999 1995
VU / VU-ID / N-VA N 25 33 27 6 1 8 5
PS F 20 23 26 20 25 19 21
Vlaams Blok / Vlaams Belang N 18 3 12 17 18 15 11
PRL / MR F 14 20 15 20 21 16 16
Ecolo F 13 6 8 8 4 11 6
CVP / CD&V N 12 18 17 24 21 22 29
PVDA-PTB F/N 12 2 0 0 0 0 0
VLD / Open Vld N 12 14 13 18 25 23 21
SP / sp.a(-Spirit) ¹ / Vooruit N 9 13 13 14 23 14 20
Agalev / Groen! / Groen N 8 6 5 4 0 9 5
PSC / cdH F 5 9 9 10 8 10 12
FDF / DéFI F 2 2 3 3 3 2 2
PP F 0 1 1
LDD ² N (1) 0 1 5
FN F 0 1 1 1 2
Totael 150 150 150 150 150 150 150
Nederlandstaeligen 88 87 88 88 88 91 91
Franstaeligen 62 63 62 62 62 59 59

¹ sp.a-Spirit in 2003 en 2007

² In 2019 as onafankelijke vò N-VA

Premiers[bewerk | brontekst bewerken]

Premier Van Toet Jaeren Partij
Paul-Henri Spaak 1938 1939 1 POB-BWP
Hubert Pierlot 1939 1945 6 Katteliek blok
Achille Van Acker 1945 1945 0 PSB-BSP
Paul-Henri Spaak 1945 1946 1 PSB-BSP
Achille Van Acker 1946 1946 0 PSB-BSP
Camille Huysmans 1946 1947 1 PSB-BSP
Paul-Henri Spaak 1947 1949 2 PSB-BSP
Gaston Eyskens 1949 1950 1 PSC-CVP
Jean Duvieusart 1950 1950 0 PSC-CVP
Joseph Pholien 1950 1952 2 PSC-CVP
Jean Van Houtte 1952 1954 2 PSC-CVP
Achille Van Acker 1954 1958 4 PSB-BSP
Gaston Eyskens 1958 1961 3 PSC-CVP
Théo Lefèvre 1961 1965 4 PSC-CVP
Pierre Harmel 1965 1966 1 PSC-CVP
Paul Vanden Boeynants 1966 1968 2 PSC-CVP
Gaston Eyskens 1968 1973 5 PSC-CVP
Edmond Leburton 1973 1974 1 PSB-BSP
Leo Tindemans 1974 1978 4 CVP
Paul Vanden Boeynants 1978 1979 1 PSC
Wilfried Martens 1979 1981 2 CVP
Mark Eyskens 1981 1981 0 CVP
Wilfried Martens 1981 1992 11 CVP
Jean-Luc Dehaene 1992 1999 7 CVP
Guy Verhofstadt 1999 2008 9 Open Vld
Yves Leterme 2008 2008 0 CD&V
Herman Van Rompuy 2008 2009 1 CD&V
Yves Leterme 2009 2011 2 CD&V
Elio Di Rupo 2011 2014 3 PS
Charles Michel 2014 2019 5 MR
Sophie Wilmès 2019 2020 1 MR
Alexander De Croo 2020 noe 2 Open Vld

Noôten[bewerk | brontekst bewerken]

  1. Overzicht levensbeschouwingen, VRT NWS, 2020
  2. 2,0 2,1 Bodembezetting volgens het Kadasterregister, Statbel
  3. 3,0 3,1 Bodemgebruik, Statbel
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Structuur van de bevolking, Statbel
  5. Een derde van de bevolking ... van buitenlandse herkomst of ... nationaliteit, VRT NWS, 2021
  6. Geboortecijfer en vruchtbaarheidscijfer blijven dalen, Statbel
  7. Sterftetafels en levensverwachting, Statbel
  8. DE KAMER.BE
  9. ibz

Lienks nae buten[bewerk | brontekst bewerken]

 
Hewesten, gemeênschappen en provincies van Belhië
Flag of Belgium.svg
Hewesten en provincies
Vlaems Hewest / Vlaenderen: AntwerpenLimburgOôst-VlaonderenVlaoms-BraebantWest-Vlaonderen
Waels Hewest / Wallonië: EnegouweLuukLuxemburgNaemenWaols-Braebant
Brussels (Oôdstedelijk) Hewest: Brussel (oôdstad) plus 18 gemeênten
Gemeênschappen
Vlaemse GemeênschapFranse GemeênschapDuutstaelige Gemeênschap


Lan'n in Europa
Albanië | Andorra | Armenië | Aâzerbeidzjan | België | Bosnië-Hercegovina | Bulharije | Cyprus | Denemarken | Duutsland | Estland | Finland | Frankriek | Georhië | Griek'nland | Honharije | Ierland | Iesland | Itâlië | Kazachstan | Kosovo | Kroâtië | Letland | Liechenstein | Litouw'n | Luxemburg | Malta | Moldâvië | Monaco | Montenehro | Nederland | Noôrd-Macedonië | Noorwegen | Oekraïne | Oesteriek | Poôl'n | Portuhal | Roemenië | Rusland | San Marino | Servië | Slovenië | Slowakije | Spanje | Turkije | Tsjehhië | Vaticaânstad | Vereênigd Konienkriek | Wit-Rusland | Zweden | Zwitserland
Afankelijke hebied'n: Akrotiri en Dhekelia | Åland | Azoôr'n | Eiland Man | Faeroër | Guernsey | Hibraltar | Jan Mayen | Jersey | Krim | Spitsberhen
Niet-Erkende Staeten: Abchazië | Adjara | Gagaoezië | Kosovo | Nachitsjevan | Nagorno-Karabach | Noôrd-Cyprus | Sealand | Transnistrië | Zuud-Ossetië