Baden-Württemberg
 | Dit artikel is 'n etalageartikel. |
| |||||
| |||||
| |||||
| Land | Duutsland | ||||
| Oôdstad | Stuttgart | ||||
| Oppervlak | 35.748 km² | ||||
| Inweuners | 11.239.000 (2026) | ||||
| Dichteid | 314 inw./km² | ||||
Baden-Württemberg (Aelemannisch: Baade-Wiirdebäärg, Zwaobisch: Badâ-Wirdâberg, Paltsisch: Bade-Wirddeberg) is een deêlstaet (Bundesland) van Duutsland mie as 'oôdstad Stuttgart.
D'r weune 11,2 meljoen mins'n op een oppervlak van 35,7 duuzend km².
Tis den dorde hroôtste deêlstaet, zowel in oppervlak as wat betreft bevolkienge.
Baden-Württemberg is op 25 april 1952 opericht en sinsdien een deêlstaet van den Bonsrippebliek Duutsland.
Den deêlstaet ei 6 zeêtels in den Bonsraed.
Baden-Württemberg hrenst an de deêlstaeten Rheinland-Pfalz (NW), Hessen (N) en Bayern (O) plus an de lan'n Zwitserland (Z) en Frankriek (W, Elzas).
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
D'r binne 31% kattelieken (2021), 26% lutheraonen (2021) en 7% moslims (2018).
Streêktaelen binne Aelemannisch in 't wessen en zuuden en Zwaobisch in 't midden en oôsten. Fraonkische streêktaelen worren 'esproke in 't noôrden, bevobbeld Paltsisch in 't noôrdwessen.
Tis ien van de riekste deêlstaeten van Duutsland. 't BBP bedraegt 573 miljard euro (2022), de staetsschuld is 60 miljard euro 'oôg (2021) en 4% van de bevolkieng is werkloôs (2023).
Hroôte bedrieven binne Bosch, Daimler Truck, Mercedes-Benz en Porsche.
Geschiedenisse
[bewerk | brontekst bewerken]'t Hebied bestond toet 1918 uut de staeten Groôtertogdom Baden, Konienkriek Württemberg en de Prusische Hohenzollernsche Lande, daernae toet 1945 uut Baden, Württemberg en een stukje Prusen. Nae den Twidde Waereldoôrlog wast hebied van 1945 toet 1949 bezet deu de geallieerd'n. Twas verdeêld in Baden en Württemberg-Hohenzollern (beide bezet deu Frankriek) en Württemberg-Baden (bezet deu de Vereênigde Staeten). In 1949 wierren deêze hebied'n deêl van den in dat jaer operichte Bonsrippebliek Duutsland en vormden in 1952 den deêlstaet Baden-Württemberg.
Landschap
[bewerk | brontekst bewerken]Baden-Württemberg bestaet voo 45% uut landbouw en 39% uut bos.
Middelgebergtes binne 't Zwarte Woud (Schwarzwald) in 't wessen, de Zwaobische Alb (Zwäbische Alb) in 't oôsten en 't Odenwald (leit groôtendeêls in Hessen) in 't noôrden.
'Oôgste berg van 't Zwarte Woud is de Feldberg (1494 meter, ok 'oôgste berg van Baden-Württemberg), 'oôgste berg van de Zwaobische Alb is de Lemberg (1016 meter) en 'oôgste berg van 't Odenwald de Katzenbuckel (627 meter, vlakbie Hessen).
In 't zuudoôsten leit de streêk Oberschwaben mie as 'oôgste berg de Schwarzer Grat (1119 meter) [1] op de grens mie Beieren (Oberschwaben leit deêls ok in deêze deêlstaet).
De Donau ontspriengt bei Donaueschingen en de Neckar stroômt van zuud nae noôrd deu 't midden van Baden-Württemberg. De Rijn (Rhein) vormt in 't wessen de grens mie Frankriek [2] en in 't zuuden de grens mie Zwitserland.[3] 't Bodenmeêr (Bodensee) leit in 't zuudoôsten en vormt dae de grens mie Zwitserland. De Main vormt in 't noôrdoôsten ongeveêr de grens mie Hessen en Beieren en de Iller vormt in 't zuudoôsten deêls de grens mie Beieren.
Steê
[bewerk | brontekst bewerken]Bekende steê binne (2026):
|
|
Indeêlieng
[bewerk | brontekst bewerken]Baden-Württemberg bestaet bestierlijk uut:
- 4 hebied'n (Regierungsbezirke)
- 12 regionaole verbanden (Regionen)
- 44 districten (Stadt- en Landkreise)[4]
- 1101 gemeênten (Gemeinden)
|
|
.svg)
Politiek
[bewerk | brontekst bewerken]Landdag
[bewerk | brontekst bewerken]Zeêtels int deêlstaetparlement (landdag).
oliefkleur is reherieng
| Landtag von Baden-Württemberg | ||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Partie | 2026 | 2021 | 2016 | 2011 | 2006 | 2001 | 1996 | 1992 | 1988 | 1984 | 1980 | 1976 | 1972 | 1968 | 1964 | 1960 | 1956 | 1952 | Partie | |||||
| Grüne | 56 | 58 | 47 | 36 | 17 | 10 | 19 | 13 | 10 | 9 | 6 | Grüne | ||||||||||||
| CDU | 56 | 42 | 42 | 60 | 69 | 63 | 69 | 64 | 66 | 68 | 68 | 71 | 65 | 60 | 59 | 52 | 56 | 50 | CDU | |||||
| AfD | 35 | 17 | 23 | AfD | ||||||||||||||||||||
| SPD | 10 | 19 | 19 | 35 | 38 | 45 | 39 | 46 | 42 | 41 | 40 | 41 | 45 | 37 | 47 | 44 | 36 | 38 | SPD | |||||
| FDP | 18 | 12 | 7 | 15 | 10 | 14 | 8 | 7 | 8 | 10 | 9 | 10 | 18 | 14 | 18 | 21 | 23 | FDP | ||||||
| REP | 14 | 15 | REP | |||||||||||||||||||||
| NPD | 12 | NPD | ||||||||||||||||||||||
| BHE | 7 | 7 | 6 | BHE | ||||||||||||||||||||
| KPD | 4 | KPD | ||||||||||||||||||||||
| Totael | 157 | 154 | 143 | 138 | 139 | 128 | 155 | 146 | 125 | 126 | 124 | 121 | 120 | 127 | 120 | 121 | 120 | 121 | Totael | |||||
Minister-president'n
[bewerk | brontekst bewerken]Reheriengsleiders van Baden-Württemberg.
| Ministerpräsidenten | ||
|---|---|---|
| Naem | Partie | Tied |
| Reinhold Maier | FDP | 1952–1953 |
| Gebhard Müller | CDU | 1953–1958 |
| Kurt Georg Kiesinger ¹ | CDU | 1958–1966 |
| Hans Filbinger | CDU | 1966–1978 |
| Lothar Späth | CDU | 1978–1991 |
| Erwin Teufel | CDU | 1991–2005 |
| Günther Oettinger | CDU | 2005–2010 |
| Stefan Mappus | CDU | 2010–2011 |
| Winfried Kretschmann | Grüne | 2011–2026 |
| Cem Özdemir | Grüne | 2026–noe |
¹ Kiesinger was van 1966 toet 1969 bonskanselier.
Noôten
[bewerk | brontekst bewerken]- ↑ De Schwarzer Grat is 'n uutloôper van 't Allgäu-gebergte.
- ↑ De Franse stad Straetsburg leit juust an d'n overkant.
- ↑ Uutgezonderd de Zwitserse stad Schaffhausen en omgevieng, die boven de Rien liggen. De Zwitserse stad Basel leit deêls an d'n overkant in 't uuterste zuudwessen en de Duutse stad Konstanz leit onger de Rien.
- ↑ De Stadtkreise binne ok steê en gemeênten.
Lienks nae buten
[bewerk | brontekst bewerken]
Precieze kaerte
Baden-Württemberg in 1799
Baden-Württemberg in 1858
Baden-Württemberg 1850-1945
Baden-Württemberg 1945-1952
Zwarte Woud
Bodenmeêr
Zwaobische Alb
Baden-Baden
Stuttgart
Heidelberg
Schwäbisch Hall
Donau
Rien
Neckar
Slot Sigmaringen
Burg Hohenzollern
Slot Ludwigsburg
Munster van Ulm
Parlementsgebouw
Klederdracht in Baden
Schwarzwalderamme
Hockenheimring
Skiën in Zwarte Woud
Mercedes-Benz
.jpg)
.jpg)
.jpg)
