Zuud-Afrika

Republiek van Suid-Afrika Republic of South Africa
Vlagge Waepen
Baosisgegevens
Officiële landstaele:	Afrikaons, Iengels, Zulu, Xhosa, Swazi, Ndebele, Zuud-Sotho, Noôrd-Sotho, Tswana, Venda, Tsonga
Oôdstad:	Pretoria (bestierlijke macht) Kaopstad (wethevende macht) Bloemfontein (rechterlijke macht)
Regeriengsvurm:	Rippebliek
Staetsoôd:	Cyril Ramaphosa
Regeriengsleider:	Cyril Ramaphosa
Religie:	75,5% chrissendom 21,1% hin/onzeker 3,4% overig
Oppervlakte:	1.221.000 km² (0,4% waeter)
Inweuners:	62.028.000 (2022) (51 inw. / km²)
Aore gegevens
Volkslied:	Nkosi Sikelel iAfrica & Die Stem van Suid-Afrika
Munte:	Rand (ZAR)
UTC:	UTC+2 (zeumertied: ni)
Nationaole feêstdag:	?
Web | Code | Tel.	.za | ZAF | +27

Kaerte

Zuud-Afrika of de Zuud-Afrikaonse Rippebliek (Afrikaons: Republiek van Suid-Afrika, Iengels: Republic of South Africa) is 'n land in 't uuterste zuden van Afrika 't a hrens an Namibië, Botswana, Zimbabwe, Mozambique en Eswatini. Vadder omsluut 't et ael 't land Lesotho. Vadder lig 't et an de Atlantischen en de Indischen Oceaon.

Den oôdsteed'n van Zuud-Afrika zien Pretoria, Kaopstad en Bloemfontein. De groôste stad van het land is Johannesburg.

In 't land wor vee Afrikaons 'esproken, een sterk an 't Nederlands verwante taele. In Zuud-Afrika worren vee verschillende taelen gesproken. Elf daarvan binne officieel. Na India heit Zuud-Afrika deermee de meêste officiële taelen ter wereld.

Zuud-Afrika is eên van de meêr welvaerende lan'n van Afrika mè zakte in de index van de mênselijke ontwikkeling van een 85e (ten tieje van de verkiezing van 't ANC in de jaeren negentig) nae de 184e (laegste) plekke in 2023. Deêze index van de Vereênigde Nâties bevat 184 lan'n over de 'eêle waereld.

Geschiedenisse

Jan van Riebeeck komt an op de Kaep

Toe het 'Ollanse schip Nieuw Haarlem op de terugreis van Batavia op 25 maerte 1647 strandde an de Kaep, kwamme de plaetselijke Khoikhoi voo de eerste keer in contact mie Europeanen. De schipbreukelingen bouwden een klein fort dat ulder de naem "Zand Fort van die Kaap die Goeie Hoop" gaven. Op 6 april 1652, kwam Jan van Riebeeck an bie Kaep de Goeie 'Oop. Het gebied mie Nederlandse kolonisten breidde zich in de 17e en 18e eêuw langzaam uut in oôstelijke richting tot bie de Visrivier. In 1795 bezetten de Britten de streek rond Kaep de Goeie 'Oop mae gaven het weer vrom an de Nederlanders in 1803. In 1806 namme de Britten voorgoed bezit van de Kaep. Er ontstong al gauw onenigheid tussen de Britten en de Nederlanse boeren. Vee van de Nederlandse en ok Duutse kolonisten, bekend als Boeren, trokke in de jaeren 1830-1840 in de zogenaemde Groôte Trek weg uut de Kaepkolonie. Ulder stichtten een tweê staeten, de Oranje Vriestaet en de Transvaol.

In 1869-1871 wier diamant ontdekt in Kimberley op de grens van de Oranje Vriestaet en Goud werd in 1886 an de Witwaetersrand in Transvaol gevonden. Dit leidde tot een stroôm van blanke immigrantennae Transvaal. De Boeren verzetten zich tegen inmenging van de Britten, wonnen de Eêrste Boerenoorlog (1880-1881), mae wieren verslaegen in de Tweêde Boerenoorlog (1899-1902). In 1910 wier de Unie van Zuud-Afrika opgericht, die een onafankelijke staet binnen het Britse Gemeênebest wier. In 1931 wier Zuid-Afrika een dominion en de facto volledig onafankelijk. Ongertussen waere de blanken een mindereid in Zuud-Afrika geworden. Zwarten kreege gin stemrecht en meer rech'en. De blanken wiste ok wè dat dit nie recht te praeten was, mae waere benauwd om onger zwarte 'eerschappij te moeten leêven, kiekend nae de dramatische economische situatie op aore plekken in zwart Afrika. In de jaeren 90 eindigde de apart'eid. Toenmaelig president De Klerk liet de bekende anti-apartheidsactivist Nelson Mandela vrie op 11 feberwari 1990 en in 1994 wieren er voo het eerst algemeêne verkiezingen voo alle rassen gehouwen, winnaer was het Afrikaons Nationaol Congres (ANC) onger leiding van Mandela.

In bepaelde regio's van het land is het etnische geweld en de bendecriminaliteit in de laeste tien jaer sterk toegenomen, weerbie Afrikaners (Boeren) en aore blanke groepen het doelwit vurme. De boeren hoeven niet op steun te rekenen van het regerende ANC want deze partij ziet de boeren en aore blanke Zuud-Afrikanen nog steeds as ongerdrukkers uut de periode van de apart'eid. De anvallen hebben dan ook gin prioriteit voo het ANC. In plaes van actie te ongernemen om de genocide te voorkomen verklaert het ANC dat de erfanvallen (Plaasmoorde) onger de noemer 'gewone criminaliteit' vallen.

Provincies

Zuud-Afrika bestaet uut negen provincies.

Afrikaonse naemen

Provincie 'Oôdstad Inweuners (2022) Oppervlak Inw./km² Gauteng Johannesburg 15.100.000 18.000 831 KwaZulu-Natal Pietermaritzburg 12.400.000 94.000 132 Limpopo Polokwane 6.600.000 126.000 52 Mpumalanga Mbombela 5.100.000 76.000 67 Noôrd-Kaep Kimberley 1.400.000 373.000 4 Noôrdwest Mahikeng 3.800.000 105.000 36 Oôst-Kaep Bhisho 7.200.000 169.000 43 Vriestaet Bloemfontein 3.000.000 130.000 23 West-Kaep Kaepstad 7.400.000 129.000 57 Totaol 62.000.000 1.221.000 51

Officiële taelen

In 2022 (Iengelse Wikipedia):

taele % opmerkienge Zoeloe 24 Xhosa 16 Afrikaons 11 Sepedi 10 Noôrd-Sotho Iengels 9 Tswana 8 Sesotho 8 Zuud-Sotho Tsonga 5 Swazi 3 Swati Venda 3 Zuud-Ndebele 2

Politiek

Groôste partieën in den Nationaele Vergaderieng (Duutse Wikipedia):

partie	ofkortieng	zeêtels
		2024	2019	2014	2009	2004	1999	1994
African National Congress	ANC	159	230	249	264	279	266	252
Demokratiese Alliansie / Democratic Alliance	DA	87	84	89	67	50	38	7
uMkhonto we Sizwe ¹	MK	58
Ekonomiese Vryheidsvegters / Economic Freedom Fighters	EFF	39	44	25
Inkatha-Vryheidsparty / Inkatha Freedom Party	IFP	17	14	10	18	28	34	43
Patriotic Alliance	PA	9
Vryheidsfront Plus / Freedom Front Plus	VF+ / FF+	6	10	4	4	4	3	9
ActionSA	/	6
Afrika Christen Demokratiese Party / African Christian Democratic Party	ACDP	3	4	3	3	7	6	2
United Democratic Movement	UDM	3	2	4	4	9	14
Pan Africanist Congress of Azania	PAC	1	1	1	1	3	3	5
National Freedom Party	NFP		2	6
Congress of the People	COPE		2	3	30
Onafhanklike Demokrate / Independent Democrats	ID				4	7
(Nuwe) Nasionale Party / (New) National Party	NP / NNP					7	28	82
overige partieën (1-2 zeêtels)		12	7	6	5	6	8
totael		400	400	400	400	400	400	400

¹ ofsplitsieng vant ANC

President'n vanof 1984 (ok reheriengsleider):

president	partie	tied
Pieter Willem Botha	NP	1984 - 1989
Frederik Willem de Klerk	NP	1989 - 1994
Nelson Mandela	ANC	1994 - 1999
Thabo Mbeki	ANC	1999 - 2008
Kgalema Motlanthe	ANC	2008 - 2009
Jacob Zuma	ANC	2009 - 2018
Cyril Ramaphosa	ANC	2018 - noe

Lienks nae buten

• Landenweb
• Britannica
• World Factbook
• City Population
• AlleCijfers
• Klimaatinfo
• World Meteo. Org.
• Historiek
• Fact File
• Weet

• 
  De Taefelberg 'eziejen vanof Kaopstad
• 
  Kaep de Goeie 'Oop
• 
  De cel van Nelson Mandela op Robbeneiland
• 
  Nationael park Kruger
• 
  Noôrd-Kaep