Nederland

Uut Wikipedia
Hi nae: navigaotie, zoeken
Koninkrijk der Nederlanden

Flag of the Netherlands.svg
Vlagge van Nederland

Royal Coat of Arms of the Netherlands.svg
Waepen van Nederland

Europe location NED.png

Baosisgegevens
Officiële landstaele: Nederlands, Fries
Oôdstad: Amsterdam, mae de regerienge zit in D'n Aegt
Regeriengsvurm: Constitutionele monarchie
Staetsoôd: {{{staetsoôd}}}
Religie: Roôms-katholicisme, calvinisme, protestantisme
Oppervlakte: 41.528 km² (18,41%waeter)
Inweuners: 16.335.998 (1-6-2006)
(482 / km²)
Aore gegevens
Volkslied: Wilhelmus van Nassouwe
Munte: euro (EUR)
UTC: UTC+1 (Zeumertied: jaet)
Nationaole feêstdag: 5 meie
Web | Code | Tel. .nl | NLD | +31
Haevene van Rotterdam
Het Kurhaus ant strange van Scheveningen

Nederland is 'n land in Europa, en wè 't in Europa leiende deêl van 't Konienkriek der Nederlanden. 't Grenst an België en Duutsland en leit in 't westen en noorden an de Noordzeê. Oôdstad is Amsterdam, aore steêën bin o.a. Rotterdam, D'n Aegt, Utrecht, Eind'oven en Greunienge. 't Land is lid van de EU en stae bekend om zien riekdom an waeter. Populair oort 't land ok wè Olland genoemd.

Geografie[bewerk | brontekst bewerken]

Grô'ndeels vlak mee as hoôgste punt de Vaalserbaereg van 321 meter boven zêêniveau, immae in't zuudoôstelijkste puntje van Limburg. Grôte stikken van't wess'n ligge zelfs onger zêêniveau weer buutelanders dan weer vreemd van opkieke.

Geschiedenisse[bewerk | brontekst bewerken]

Nederland onstit as land in 1568 tiejes de opstand tegen de Spanjaerden. In de 17e eeuw mikt ut land een bloeiperiode deu, die ok we bekend stit as de Gouden eeuw. Ollandse en Zeeuwse schepen vaere de 'ele weareld over. Amsterdam wor ien van de hroôste ste'en ter weareld. Kolonies worre 'esticht in Oôst-Indië, Zuud-Afrika en op de westkust van Noord-Amerika. Nae enige tied neme de Iengelse de leidende posisie over en treed er wa verval op. In de 18e eeuw vind er vee slaeven'andel plaes. In 1795 breekt de Franse tied an, dit durende toet 1813. Willem I komt an de macht in het land bloeit weer op. Vee kanaolen in spoorlienen worre in de 19e eeuw an'eleid. In de 20e eêuw breke tweê wereldoorlogen uut. In de Twidde Weareldoôrlog wor Nederland duur Duutsland bezet. Nae dezen oorlog raeken me uze kolonies kwiet. Een tied van groôte welvaart breekt an. Iedereen kriegt een auto. Naedeel is we de groôte vervuuling as gevolg iervan. Vee immigranten komme naar Nederland. Laeter bliekt de keerzij iervan de toegenomen criminaliteit in dat de welvaartstaet nie onbeperkt is. Nederland raekt betrokke bie de Europese Unie mee z'n eênwordingsproces. In 2002 wor de gulden an de kant 'ezet ten koste van de Euro.

In de negentiende eêuwe ontstoenge d'r vee plannen om de Zujerzeê, of stikken d'rvan, droôg te maeken. Dit wier zoôwè gedae om sturmvloeden te vokommen as om d'r nieuwe landbouwgrond bie te kriegen. In 1918 wier de Zujerzeêwet angenomme, daerin beslote wier 't plan van Cornelis Lely uut te voeren. De drie polders die-an Flevoland uutmaeke 'oorde daerbie. In 1942 kwam de Noordoôstpolder klaer. Oôstelijk en Zudelijk Flevoland volgde in 1957 resp. 1968. De tweê zujelijke polders, daer-a in 't begin nog vreêd weinig mensen weunde, wiere ondergebrocht in 't Openbaer Lichaem Zujelijke IJsselmeerpolders. De Noordoôstpolder 'oorde agauw bie Overijssel. As de polders meer beweund raekte wiere d'r gemeênten gemaekt vo de belangriekste plekken: Dronten (1972), Lelystad (1980), Almere (1984) en Zeewolde (1984). Uutendelienge wier in 1986 't Openbaer Lichaem opgedoekt en wier de nieuwe provincie Flevoland gesticht uut Urk, de Noordoôstpolder en de Zujelijke IJsselmeerpolders.

In de nacht van 31 jannewari op 1 feberwari 1953 gebeurende De Ramp, daerbie voraol Schouwen-Duveland in Goereê-Overflakkeê zwaer getroffen wier. Ok in de reste van Zeêland, nog 't minste op Walcheren (daer aodde ze de dieken nae 1944 juust opnieuw angeleid), waeren overstroômiengen, mae mee vee minder doôien. In 1953 komme d'r in totaal 1.836 mensen om. 't stroômgat bie Ouwerkaarke wier pas ant ende van '53 'edicht in anwezigheid van Konienginne Juliaona. Nae anleiienge daervan wier 't Deltaplan ontworpe en uutgevoerd: diekveroôginge vo eêl de kuste en allemaele zwaere dammen tussen de eilanden, die 't gevaer uut de zeê-aermen moesten aelen. Op 't lest kwam d'r uut de milieubewegienge wè verzet tege 't Deltaplan; daerom wier in de jaeren tachtentig in plekke van 'n damme de Oôsterschelde afgeschermd mee 'n Sturmvloedkeêrienge. Deur de Deltawerken werd Zeêland viel beter beriekbaer, en nam 't toerisme flink toe.

Politiek en bestier[bewerk | brontekst bewerken]

Nederland is 'n constitutionele monarchie mee 'n konienk an 't oôd. De konienk eit vòraol (mae nie exclusief) 'n symbolische functie. De konienk vurmt saemen mee de ministerraed de Regerienge (of kabinet), die-a de uutvoerende macht in anden eit. De wetgevende macht leit bie de Staeten-Generaol, in 't bezonder bie de Tweêde Kaemer. Die oort elke vier jaer direct deu verkieziengen gekoze. De Eêrste Kaemer, die-a nie zovee macht eit, oort gekoze deu de leeën van de Provinciaole Staeten. De Provinciaole Staeten en de gemeênteraed ore ok direct gekoze. Burgemeêster en Commisaoris van de Konienk ore deu de regerienge benoemd.

Leger[bewerk | brontekst bewerken]

Nederland internationaol[bewerk | brontekst bewerken]

Nederland is onder aore lid van de Europese Unie en de NAVO.

Administratieve indeêlienge[bewerk | brontekst bewerken]

Nederland is verdeêld in 12 provincies, 27 waeterschappen en 421 gemeênten (stand: 1 januaori 2011). De waeterschappen staen bestierlik op dezelfde oôgte as de provincies en ulder grenzen loôpe nie altied gliek.

Provincies[bewerk | brontekst bewerken]

  1. Drenthe
  2. Flevoland
  3. Friesland
  4. Gelderland
  5. Greunienge
  6. Limburg
  7. Noord-Braebant
  8. Noord-Olland
  9. Overiessel
  10. Utrecht
  11. Zeêland
  12. Zuud-Olland

Waeterschappen[bewerk | brontekst bewerken]

Lieste van waeterschappen
  1. Waeterschap Noôrderzijlvest
  2. Waeterschap Hunze en Aa's
  3. Waeterschap Friesland
  4. Waeterschap Blija Butendieks
  5. Waeterschap Reest en Wieden
  6. Waeterschap Veld en Vecht
  7. Waeterschap Hroôt-Salland
  8. Waeterschap Rehhe en Dienkel
  9. Waeterschap Zuderzeêland
  10. Oôgeêmraedschap 'Ollands Noôrderkwartier
  11. Oôgeêmraedschap Amstel, Gooi en Vecht
  12. Oôgeêmraedschap De Stictse Rienlan'n
  13. Waeterschap Vallei en Eêm
  14. Waeterschap Veluwe
  15. Waeterschap Rien en Iessel
  16. Waeterschap Rivier'nland
  17. Oôgeêmraedschap van Rienland
  18. Oôgeêmraedschap van Delfland
  19. Oôgeêmraedschap van Schieland en de Krimpenerwaerd
  20. Waeterschap 'Ollandsen Delta
  21. Waeterschap Zeêuwse Eilan'n
  22. Waeterschap Zeêuws-Vlaonderen
  23. Waeterschap Braobantsen Delta
  24. Waeterschap Aa en Maes
  25. Waeterschap D'n Dommel
  26. Waeterschap Peel en Maes
  27. Waeterschap Roer en Overmaes

Volk en cultuur[bewerk | brontekst bewerken]

Godsdienst[bewerk | brontekst bewerken]

Nederland is verdeeld in een Katteliek en een Protestant deel. Dizze grens lopt zelfs dwars deu Zeeland. Tehenwoordig is die grens minder deu de vergaonde seculaorisaotie, mar de verschillen in volksaerd tussen dizze twee delen binne nog aoltied goed merkbaor. De leste jaeren is d'r een kleine minder'eid van moslims ontstoô.

Taelen[bewerk | brontekst bewerken]

De eêrste taele in Nederland is 't Nederlands. Deêze taele is officieel in eêl 't land en eit de meêste sprekers. De term Nederlands ei feitelik tweê beteêkenissen: de Standerdtaele, 'n geformaliseerde vurm van 't Zuud-Ollands, en de noemer vò 'n antal Nederduutse dialecten die-an in Nederland en België gesproken ore.

Daernessens bin d'r toch nog 'n stik of wat aore taelen. Die bin te verdeêlen in tweê groepen: autochtone en allochtone mindereidstaelen. De eêrste ore ok wè streektaelen genoemd (mae let op: 't woôrd streektaele kan ok gliek staen an dialect) en kunne zoôwel 'n glad van 't Nederlands losstaende taele weze (Fries) as 'n groep dialecten van 't Nederlands (bevobbild Braebants). De allochtone mindereidstaelen bin meêstal nie an 't Nederlands verwant en 't groôste deêl is in Nederland nog joenk.

Ziet verder: Taelen in Nederland

Kunst[bewerk | brontekst bewerken]

Nederland eit vooral beroemde schilders voort'ebrocht as Rembrand van Rijn, Jan Steên, Vincent van Gogh en Piet Mondriaan.

Externe lienk[bewerk | brontekst bewerken]


Lan'n in Europa
Albanië | Andorra | Armenië | Aâzerbeidzjan | België | Bosnië-Hercegovina | Bulharije | Cyprus | Denemarken | Duutsland | Estland | Finland | Frankriek | Georhië | Griek'nland | Honharije | Ierland | Iesland | Itâlië | Kosovo | Kroâtië | Letland | Liechenstein | Litouw'n | Luxemburg | Macedonië | Malta | Moldâvië | Monaco | Montenehro | Nederland | Noorwegen | Oekraïne | Oesteriek | Poôl'n | Portuhal | Roemenië | Rusland | San Marino | Servië | Slovenië | Slowakije | Spanje | Turkije | Tsjehhië | Vaticaânstad | Vereênigd Konienkriek | Wit-Rusland | Zweden | Zwitserland
Afankelijke hebied'n: Åland | Azoôr'n | Eiland Man | Faeroër | Guernsey | Hibraltar | Jan Mayen | Jersey | Krim | Madeira | Spitsberhen
Niet-Erkende Staeten: Abchazië | Adjara | Akrotiri en Dhekelia | Gagaoezië | Kosovo | Krim | Nagorno-Karabach | Nachitsjevan | Noôrd-Cyprus | Sealand | Transnistrië | Zuud-Ossetië