Utrecht (gemeênte)
| Nederlands | Utrecht |
| Utrechts | Ut(e)reg |
.png) Liggienge | |
 Kaerte | |
| Land | Nederland |
| Provincie | Utrecht (provincie) |
| Streêken |
Kromme Rijnstreek Vechtstreek |
| Oôdplekke | Utrecht (stad) |
| Oppervlakte | 99 km² |
| - land |
94 km² |
| - waeter |
5 km² |
| Inweuners |
377.000 (2025) |
| Dichteid | 4018 inw./km² (land) |
| Coördinaot'n | |
Utrecht is 'n gemeênte en stad in de gelieknaemige provincie. De gemeênte ei 377.000 inweuners, de stad 326.000. Tis de oôdstad van de provincie en de vierde stad van Nederland.
De gemeênte onderscheit gin aore durpskernen, mae de ouwe durpen Vleuten, De Meern en Haarzuilens bin nog dudelik te erkennen.
Utrecht is in 1954 vergroôt mie de gemeênte Zuilen (groôtendeêls) en in 2001 mie de gemeênte Vleuten-De Meern en de plekke-polder Rijnenburg van de gemeênte Nieuwegein.
Stadsfuncties
[bewerk | brontekst bewerken]Utrecht is as vierde stad van groôt belang in zoôwel andel as industrie. Deu zien centraole liggienge is 't 'n vreêd belangriek verkeersknoôppunt mee 'n groôt station. De Universiteit Utrecht is mee meer as 20.000 studenten de groôtste van Nederland. Ok is Utrecht zetel van de kattelieke aertsbischop. Utrecht ei 'n primaire verzurgiengsfunctie vo eel de regio en wat minder ok vò 't eêle land: zoô is ier de Jaerbeuze gevestegd.
Geschiedenisse
[bewerk | brontekst bewerken]Utrecht is reeds deu de Romeinen esticht. Op en rond het huujege Domplein is de plekke weer de Romeinen rond 50 n.Chr. het castellum Traiectum van hout en aerde bouwende. Dit fort was ongerdeel van de verdedigingsgordel langs de noordgrens van het Romeinse Rijk, de zogenaemde limes.
In 690 stichtende de Angelsaksische zendelieng Willibrord binnen de verlaete grenspost Utrecht twee kerreken, weer laeter nog een dorden an wier toe'evoegd.
Gemeênteraed
[bewerk | brontekst bewerken]Saemenstellieng van de gemeênteraed sins 1990:[1]
| Gemeênteraedszeêtels | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Partie | 2022 | 2018 | 2014 | 2010 | 2006 | 2002 | 1998 | 1994 | 1990 |
| GL | 9 | 12 | 9 | 10 | 8 | 8 | 9 | 9 | 8 |
| D66 | 8 | 10 | 13 | 9 | 3 | 1 | 3 | 9 | 8 |
| VVD | 5 | 6 | 5 | 7 | 5 | 5 | 6 | 6 | 4 |
| PvdA | 4 | 3 | 5 | 9 | 14 | 7 | 9 | 9 | 13 |
| CDA | 3 | 2 | 3 | 4 | 4 | 4 | 4 | 6 | 10 |
| PvdD | 3 | 2 | 1 | ||||||
| Volt | 3 | ||||||||
| Student & Starter | 2 | 2 | 1 | ||||||
| CU ¹ | 2 | 2 | 2 | 1 | 2 | 1 | 1 | ||
| DENK | 1 | 2 | |||||||
| BIJ1 | 1 | ||||||||
| EenUtrecht | 1 | ||||||||
| SP | 1 | 2 | 4 | 3 | 5 | 3 | 3 | 2 | 1 |
| Stadsbelang Utrecht | 1 | 1 | 2 | ||||||
| PVV | 1 | 1 | |||||||
| Stadspartij Leefbaar Utrecht |
1 | ||||||||
| Trots op Nederland | 1 | ||||||||
| Leefbaar Utrecht | 3 | 14 | 9 | ||||||
| Burger en Gemeenschap |
1 | 2 | |||||||
| Nederlands Blok | 1 | 1 | |||||||
| Centrumdemocraten | 3 | 1 | |||||||
| Totael | 45 | 45 | 45 | 45 | 45 | 45 | 45 | 45 | 45 |
| Opkomst | 56% | 59% | 54% | 53% | 54% | 44% | 57% | 60% | 54% |
¹ 1998: GPV + RPF
Burgemeêsters
[bewerk | brontekst bewerken]Dit is 'n lieste mee burgemeêsters sins 1891:[2]
| tied | burgemeêster | partie | opmerkienge |
|---|---|---|---|
| 1891 - 1908 | Bernardus Reiger | liberaol | |
| 1908 - 1914 | Alexander Frederik van Lynden | ||
| 1914 - 1934 | Joachimus Pieter Fockema Andreae | liberaol | |
| 1934 - 1942 | Gerhard ter Pelkwijk | ||
| 1942 - 1945 | Cornelis van Ravenswaay | NSB | |
| 1945 - 1948 | Gerhard ter Pelkwijk | ||
| 1948 - 1970 | Coen de Ranitz | ||
| 1970 - 1974 | Hans van Tuyll van Serooskerken | VVD | |
| 1974 - 1980 | Henk Vonhoff | VVD | |
| 1981 - 1992 | Lien Vos-van Gortel | VVD | |
| 1992 - 1999 | Ivo Opstelten | VVD | |
| 1999 - 2007 | Annie Brouwer-Korf | PvdA | |
| 2008 - 2013 | Aleid Wolfsen | PvdA | |
| 2014 - 2020 | Jan van Zanen | VVD | |
| 2020 - 2020 | Peter den Oudsten | PvdA | waernemend |
| 2020 - noe | Sharon Dijksma | PvdA | |
Trivia
[bewerk | brontekst bewerken]- Utrecht stoôt op plekke vuuf van vuulste lucht van Nederland.[3]
Bekende inweuners
[bewerk | brontekst bewerken]- Ismail el Abassi, voeballer, amtenaer en politicus (raedslid)
- Frans Andriessen, politicus
- Mirjam Bikker, politicus (raedslid)
- Dick Bruna, schriever-tekenaer
- Wim van Eekelen, diplomaet, amtenaer en politicus
- Wim van Gelder (PvdA), politicus (raedslid)
- Constantijn Jansen op de Haar, politicus (raedslid)
- Abraham Kuyper, predikant, journalist en politicus (premier)
- Yvonne van Mastrigt, pliesiefunctionaoris en politicus
- Wullem-Alexander der Nederlan'n, konienk
- Paus Adrianus VI
- Hans Spekman, bestierder en politicus (wetouwer)
- Jan Terlouw, kernfysicus, kinderboek'nschriever en politicus (raedslid)
- Cor de Vos, politicus
- Geert Wilders, politicus (raedslid)
- Jan van Zanen, politicus (wetouwer, burgemeêster)