Kaantklosse

Uut Wikipedia
Hi nae: navigaotie, zoeken
De kantwerkster, 'eschilderd deu Johannes Vermeer

Vroeger wier op Zeêuws-Vlaonderen uëk wel kaant geklost. De mênse — die vur 'n gruët gedeelte stroatêrm waore — dee'n d«i mêêst om wa bij te verdiene. 't Gebeurden uëk wel da se d'r 'n volledige bruëwinning van moakte, lèk as Fiekske en Lie van Roeyen, mar da woare twêê ongetraade vraa'n en die moeste d'r uldere kost mi verdiene. Da Fiekske en die Lie dé sin wel de leste gewist die 'ier kaant geklost èn. Da sal zuë wa tot de joare twintig gewist zijn. Tot veur de lesten oorlog is 'r nog wel kaant geborduurd, mar doarmee is uëk wel gestopt. De gezusters Burm zin wel de leste gewist.

De kaant — zuëwel de geklosten as de geborduurde — wier gemoakt in opdracht van 'ne kantboas. Die werkten op bestelling. De kaant wier deur 'êêl 'Ollaand geleverd, mar 'ier toch veel vur Zeüd-Bevelaand. In 'uëfdzoak diende die vur de mutse van de klêêderdrachte.

De gekloste kaant wier gemoakt op 'n kantkusse. Da was 'n kusse van 'ne sentemeter of sestig in 't vierkaant dad op 'n 'aaten (houten) oonderstel gemoakt was en scheün sting, van achter zuë 35 en van veur 5 tot 10 sentemeter 'üeg. In d'n 'aaten onderbaa (onderbouw) zaate scheüfkes (laden), woar as z'ulder gerief in lee'n. Da kantkusse sting op 'n soort standard en die noemde ze 'ne linder. Die koste ze verstelle, zuëdè 't kantkussen 'uëger en lêêger kost komme nar gelang die gruëtte van de kantwerkster en 'oe vêr ze mi 't wérk gekomme was. Boven op 't kussen zaat de frazijn; da was de patruën (patroon, voorbeeld). Da frazijn was mar iets van viftien tot twintig sentemeter in ' vierkant of recht'oekig, mar ze koste de kaant zuë laank en zuë brêêd moake a se wilde, mar dèn kwam dèselfde figuur iedere kêêr trug vanêge (natuurlijk), 't Frazijn was gemoakt van perkament.

De soort kaant 'ing af van 't figuur (blommekes, bekskes en andere figuurkes). „Oeveel soorten a t'r woare da's nie te zégge, 'êl veel aalt zeker, mar bekende soorte zin wel: Vloamse ('ier 't mêêst gemoakt), Rijsselse ('ier Beverse genoemd). Mèchelse, Brusselse, Brugse kaant, en uëk nog potte- en stropkaant. Mi stropkaant begoste ze te léêre, da was de makkelèkste. De frazijn vur de verschillige soorte moeste (mochten) de kantwerksters beeze (gebruiken) van de kantboas.

De kloskes wieren 'ier baate (bouten) genoemd. D'n droad was van katoen. D'r was dunnen en dikken droad. D'n dikke diende vural vur de randsjes en d'n omtrek van de figure. Dèn kwam die beter eüt. De baate wieren opgewonne mi 'ne meulen en 'n wieleke. De manier van wêrke kunde moeielèk beschrijve. Dan zoude de stiel — óf meschien kunde beter spreke van kunst — zelf moete verstoan; en dèn zou 't nog moeielèk zijn. In 't kort gezeed kwam 't ier op neer dat 'r klêne, kopere kopspellekes op 't frazijn gestoken wiere, vanêge volgens 't patruën. De baate mi t'n droad 'inge dèn oan wiskaante (weerskanten) van 't kusse en 'êêl da spel wier dèn deur makoar gefriemeld op zuëdoanige manier da te kaant volgens 't patruën te vurschijn kwam. Oonder 't wérk moeste de spelle vanêgen iedere kêêr verstoke wuëre. 't Oantal baaten en spelle da se beesden 'ing af van 't patruën. A se de kaant wa zwoarder wilde moake, dèn pakte z' oonder 't wérk nog wa baate bij en da noemde ze dèn: poarkes in 'ange.

't Moesten altèd poarkes zijn, want de zoak moest in evewicht blijve. Om de baate wa op ulder plek t' aa'n (te houden) gebrukte ze gruëte spelle; die woare dikker en 'ne sentemeter of fiftien laank. Kant wier nie gestreke. Om 'èm schuën plat te krijge, wier è roond 'n kantplaank gevaa'n (gevouwen). Die trok precies op 'n plat 'aate schop mi'n kort'andvat'r oan. Geborduurde kant wier gemoakt op tuul. D'r Vï^oare verschillige soorten tuul. Een fijn soort was battiest. Soms borduurde ze wel 's op 'n roam, mar meestal zoonder. D'n tuul wier uastgeregen op 't frazijn en 'nen doek d'r oonder, zuëda 't goed op zèn plek bleef zitte. Soms wiere d' ope plekke binnen de figure nog opgevuld mi 'êêl fijn goare, spinoal genoemd, mar da liete de kantboaze in Bevere doen. Eenkele figuurkes bi 't bordure woare: fijne en dikke puëtsjes, schuëne bekke, bladsjes en ruëskes.

't Kaantklossen en bordure wier over 't algemeen geleerd van moeder op dochter, mar op de Kieldrechtse Kaater moet vroeger nog 'n kantschool gewist zijn. Die wier g' aa'm (gehouden) deur een zekere Maria Ludovica Magnes (1828-1896). ('Eur 't Schijnt dè te mèskes d'r uëk nog we koste lêêre lezen en schrijve. Op d'n 'Ollaandse Kaater (Nw.-Namen) wuënde vroeger in de Vjèrstroat 'n vraa die è te mèskes kaantborduure lêérde. Dè was Stif d'n Truest. (Da was 'euren bijnoam, 'euren echte noam weet 'k nie.) De mèskes moeste dèn iedere moand 'n frang of zuë iets betoale. Die noemde z'uëk'n kantschool, mar ik pês (denk) da ge da woord school wel mi'n korrelke zaat moet pakke.

Om 's oaves goed te kunne zien bij 't klossen en borduure gebrukte ze 'nen olderoan. Di was een dikbeükige fles van fijn glas, gevuld mi woater. Achter die fles wier 'n pieteroolelamp gezet. De schijn van de vlam duer 't woater was 'êlderder dan van 't lampke zelf. Op die manier koste ze beter zien bi 't borduure.

Op 't uëgenblik wuër 't kaantklosse wêêr oangelêêrd. In Bévere wuërt 'r 'ne cursus vur gegeve. Mar noa is 't mêêr vur lief'èbberê. Vur de verkuëp is è bekan niemer te betoale.

Plaetjes[bewerk | brontekst bewerken]

Bibliografie[bewerk | brontekst bewerken]

  • M. Risselin-Steenbrugen, The Lace Collection - , KMKG
  • M. Risselin-Steenbrugen, Wat is kant? , Brussel, 1978, KMKG, 52 p.
  • M. Risselin-Steenbrugen, Belgische kant 16e-18e eeuw, Brussel, 1978, KMKG
  • Kant in Brugge 1911 - een technische en sociale omwenteling, Brugge, 2011, Comité voor Initiatief, 64 p.

Externe verwiezingen[bewerk | brontekst bewerken]