Smid

Uut Wikipedia
Hi nae: navigaotie, zoeken
Een smid an't werrek
Een smid an't werrek

A t'r vroeher wat mekeerde an de pompe of an de sleekachel (platte-buiskachel) oa-je de smid nóódug. Ie miek kachelpuupen, mèr ok klienken en hringels: hriengels voo de deure.

A t'n boom van de waeterketel lékte, dan broch j'n ok bie de smid. In de smisse stong z'n aembeeld en vlak d'r nest de waeterbak. 'n Spae, 'n kapmes, 'n biele, 'n schrepel, 'n ouwe, 'n zekel en ok paerespiekers (spijkers waarmee hoefijzers werden bevestigd), oales wier hesmeed deu de smid zealf. Da deeje ze mee twi man: één meej 'n voor'aemer en êén meej 'n 'and'aemer. A tat klaer was wiere vee herééscha- len op de sliepstéên hesleepe. Om 'n spae te sliepen most'r wè 'n 'oalf uure an de zwiengel hedroaid óóre.

A te smid an 't eeten was en di kwam d'r één in de smisse, dan sloeg die mee 'n 'aemer op 't aembeeld. Da klonk as 'n beale en dan kwam de smid ni voren, 't Gieng oal mee d'and: 't boormessien om haeten in iesder te boren en de raetelboore om haeten in iesdere balken te boren. In 't buugmesien of in de buugmesiene wier 't iesder heboohe voo waehenwielen. Die ö in de midden 'n hróóte rolle en an de kan(g) twi kleine rollen. A te smid an de zwiengel droaide trokke die rollen d'n band deu 't mesien.

Op 'n stuukmesien wiere iesdere banden die a te ruum waere wee passend hemaekt. D'n ban(g)d hien in 't mesien en wier vasthezet op d'n stuukblok. De rechsen 'èlt was 'n schuufblok, die a verschoove wier deu mee 'anden en voeten an 't gróóte wiel te droaien. Die iesdere ban(g)den maeke voo de boerenwaehens was 'n éêl weark. Die banden wiere in 't vier hloeiendug ver'it en deu twi man in bandetrekkers ni de waehenwielstêên hedroohe. Di lag 't wiel mee t'n bos (de naaf) in 't bosgat herêéd. Meej 'aeken wier d'n bloeiende band d'r overeene hetrokke en dan mee voor'aemers anhesloohe.A oales dan paste, hooide de smidsvrouwe d'r aekers water overeene om 't te laete ofkoele. Mee spiekers wier d'n ban(g)d dan ok nog vastgesloohe an 't wiel. Om 'n bos pasklaer te maeken wier die in 't smisvier verwearmd en meej 'n kapmes of e kapt en meej 'n raspe zuuver hesleepe.

Voo de smisse stong d'r oaltied 'n strevalje of stravalje en soms ok 'n paer'out. In sommugte plekken oa-je ok nog 'n sliepstéên wi a iederéén voo niks kon sliepe. In de strevalje wiere de paeren besloohe oftewel van nieuw' oeviesders verzieje. Toen a t'r nog mé weinig arde weehen waere liete de mééste boeren de paeren hlad nie beslae. De paeren liepe op blóóte voeten en dat was nog hoe'koaper ok. D'oeviesders maekte de smid zealf. Eest deej'n lange staeven iesder in stikken kappe en dan êêt maeke in 't vier, dat a meej 'n hróóte blaesbalke wier anhejoohe. 't Was 'n aevenkerweitje. A te paeren kwaeme wiere d'ouwe iesders d'r of ehaele meej 'n tange. D'oeven wiere ofgevield meej'n raspe, 'n viele. Meej 'n krom heboohe mès wier 't overtollihhe 'oorn weggedae en de bleinen wiere d'r uut'ehaele meej 'n renette.

Dan wier 't nieuwe iesder hepast, in 't vier verwearmd en op maete hesloohe. A tot bloeiende iesder op 't oorn kwam, dan rook je dat deu êêl de straete. Mee paerespiekers wier 't oeviesder dan vastgespiekerd. De eandjes die a buuten d'oeve staeke wiere ovveneepe. 't Duurde anderoalf uure voo vier póóten. Op d'm Kamperlansen diek oa 'n boer of tiene zealf 'n smisse: 'n voorloaper van 'n cooperasie? Voo d'eegden maekte de smid de tan(g)den. Van de ploehen moste de scharren van tied tot tied hesleepe 'óóre. Mee Sint Maerten, d'n ealfden november, kreehe de boeren de rekenienge over 'n êél jaer. Mêêstentied was die voo jannewari we betaeld.

Externe verwiezingen[bewerk | brontekst bewerken]